محمد ولى ميرزا محمد ولى ميرزا پسر سوم فتحعلى شاه در روز جمعه اول شوال سال 1203 ق / 1889 م « 1 » در قصبهء نوا متولد شد . به نوشته محمد تقى نورى در كتاب اشرف التواريخ " والده آن حضرت ، از خاندان كريم و بروجردى الاصل و در اصفهان مقيم بود » ( برگ 22 ) . در سال 1214 ق / 1799 م هنگامى كه محمد ولى ميرزا 11 سال داشت از سوى فتحعلى شاه به حكومت سمنان منصوب شد . چنان كه پيش از اين آمد در سال 1218 ق / 1803 م هنگامى كه فتحعلى شاه براى سركوبى نادر ميرزا افشار به خراسان رفت ، محمد ولى ميرزا را با خود برده و او در همانجا به حكومت خراسان منصوب شد و توانست نادر ميرزا را دستگير و روانه تهران كند . « 2 » در آن روزگار خراسان از سوى شمال‌شرقى و مشرق به جيحون و سرزمين بلخ ، از جنوب به كابل و سيستان ، از غرب به عراق عجم و استرآباد محدود مىشد . « 3 » اما محمد ولى ميرزا نتوانست ، منطقه قدرتش را از مشهد ، نيشابور ، ترشيز ، تون ، طبس و توابع آن فراتر ببرد و همواره جنوب خراسان در دست افغان‌ها و برخى قبايل ديگر و مناطق شرق و شمال در دست اوزبكان و تركمانان بود . « 4 » محمد ولى ميرزا از آغاز تلاش مىكرد ، خوانين خراسان را كه هريك در منطقهء خويش قدرت بسيارى داشتند ، با خود همسو سازد . اما درگيرى با امراى خراسانى از سويى و حملات مداوم طوايف تركمان و نافرمانىهاى فيروز الدّين ميرزا حاكم هرات از سوى ديگر ، موجب تزلزل قدرت او در خراسان شدند . در دوران حكمرانى محمد ولى ميرزا بر خراسان وقايعى اتفاق افتاد كه در بررسى تاريخ ايران عصر فتحعلى شاه ، اهميت دارند . در اين بخش مهمترين اين وقايع به اختصار ذكر مىگردد .

--> ( 1 ) . خانلر حلال‌خور : بحر اللئالى ، نسخه خطى 1421 دانشگاه ؛ محمد اكبر افشار : استخراج احكام طالع شهريار و شهزادگان ، نسخه خطى شماره 2140 دانشگاه ؛ محمود ميرزا : گلشن محمود ، ميكروفيلم 1911 دانشگاه . ( 2 ) . نورى : اشرف التواريخ . ( 3 ) . ابو القاسم طاهرى : جغرافياى تاريخى خراسان از نظر جهانگردان ، به نقل از مكدانالد كنير ، تهران : شوراى مركزى جشن شاهنشاهى ايران ، 1348 ، ص : 30 . ( 4 ) . همان ، ص : 31 .